مازندرانست « 1 » داستان گسيل شدن عمار بن ياسر از جانب على بن ابى طالب ( ع ) بنزد يزدگرد شهريار و اسلام آوردن يزدگرد و زناشويى شهربانو با حسين بن على و همكارى سپاهيان ايران با على در جنگ صفين و سپس كشته شدن حسين ( ع ) بفرمان مروانيان و بازگشتن شهربانو برى و پنهان شدن در كوه بىبى شهربانو و سپس شورش مصيب خزاعى و كشتن بنى اميه و دادن خلافت به امام زين العابدين آمده است « 2 » و پيداست كه بجز بخشى از مطلبهاى اين كتاب ما بقى اصلا مبناى تاريخى ندارد . اشتغال بموضوع ابو مسلم‌نامه مانع معرفى قصهء مختار گرديد . اين داستان مربوطست بسرگذشت مختار بن ابو عبيدة الثقفى گيرندهء انتقام خون حسين بن على ( ع ) كه راوى آن سخنان خود را مبتنى كرده است بر گفتار ابو محنف لوط بن يحيى الازدى كه او خود مدّعى روايت اين سرگذشت از محمد بن اسحق ( م 150 ه ) بوده است . عنوان اين داستان در آغاز آن « مختارنامه » است « 3 » . يك مختارنامه از ملا محمد حسين نايينى در ايران بسال 1281 ه . ق بطبع رسيده است و اين هر دو غير از دلگشانامه يعنى مختارنامهء منظوم از ميرزا ارجمند آزاد بن عبد الغنى بيك « 4 » است كه بسال 1131 ه بنظم درآورد « 5 » . مختارنامهء منظوم ديگر از عبد الرزاق بيك بن نجفقلى خان دنبلى

--> ( 1 ) - در مبارك‌آباد مازندران ، نزديك آبعلى گورستانى از كياهاى طبرستان ديده‌ام . نمىدانم آن گورستان با سنگ‌نبشته‌هاى قابل توجهش اكنون در چه حالست . ( 2 ) - فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ج 2 ص 669 . ( 3 ) - فهرست نسخه‌هاى فارسى كتابخانهء موزهء بريتانيا ص 156 . ( 4 ) - عبد الغنى بيك قبول از شاعران محمد اعظم شاه بن اورنگ زيب ( سلطنت از 1118 تا 1119 ه ) . بنگريد بتاريخ ادبيات فارسى هرمان اته ترجمهء استاد فقيد دكتر رضازاده شفق ، تهران 1337 ص 60 . ( 5 ) - ايضا همان مأخذ ص 61 .